شرایط سخت عصر عاشورا
در بعدازظهر روز عاشورا، پس از شهادت یاران امام حسین (ع)، فشار دشمن بر کاروان حسینی افزایش یافت. تشنگی شدید بر اهلبیت و کودکان حاکم شده بود و امام حسین (ع) برای دستیابی به آب به سمت فرات حرکت کرد. حضرت عباس (ع) همچون سپری محکم در برابر برادر قرار گرفته بود و از او محافظت میکرد.
سپاه عمر بن سعد راه را بر امام بست و اجازه دسترسی به آب نداد. در این میان یکی از افراد سپاه دشمن، مردم را تحریک کرد تا میان امام و آب فاصله ایجاد کنند. در همین درگیریها تیری به امام حسین (ع) اصابت کرد و حضرت با دلی شکسته، ظلم دشمنان را به درگاه خداوند شکایت نمود.
جدایی حضرت عباس از امام حسین (ع)
حضرت عباس (ع) همواره در کنار امام بود و هرجا که برادر میرفت، او نیز همراهش حرکت میکرد. اما در یکی از حملات گسترده دشمن، سپاهیان میان این دو برادر فاصله انداختند و عباس (ع) را محاصره کردند.
او به تنهایی با جمعیت زیادی از دشمنان جنگید و رشادتهای فراوانی از خود نشان داد. سرانجام پس از نبردی سخت و نابرابر، بر اثر شدت جراحات به شهادت رسید. امام حسین (ع) با دیدن پیکر برادرش به شدت گریست و این مصیبت را یکی از سنگینترین لحظات زندگی خود دانست.
درخواست عباس برای رفتن به میدان
در روایت دیگری آمده است که حضرت عباس (ع) هنگامی که تنهایی امام حسین (ع) را مشاهده کرد، از برادر اجازه میدان خواست. امام ابتدا با اندوه فراوان فرمود:
«تو پرچمدار من هستی و با رفتن تو، نظام لشکر از هم میپاشد.»
اما عباس (ع) که از مظلومیت خاندان پیامبر و رفتار دشمنان به ستوه آمده بود، خواستار جهاد و دفاع از امام شد.
امام حسین (ع) در نهایت از او خواست پیش از نبرد، برای کودکان تشنه مقداری آب تهیه کند. این مأموریت، آخرین مأموریت بزرگ حضرت عباس (ع) شد.
حرکت به سوی فرات
حضرت عباس (ع) مشک آب را برداشت و به سمت فرات حرکت کرد. نگهبانان فرات که حدود پانصد نفر بودند، راه را بر او بستند. عباس (ع) با شجاعت کمنظیر خود صفوف دشمن را شکافت و بسیاری از آنان را عقب راند تا سرانجام به آب رسید.
هنگامی که مشتی آب برداشت تا بنوشد، تشنگی برادر، اهلبیت و کودکان را به یاد آورد. در اوج عطش، آب را بر زمین ریخت و گفت:
«به خدا سوگند هرگز آب نمینوشم در حالی که حسین و کودکانش تشنه باشند.»
این صحنه یکی از ماندگارترین جلوههای ایثار و وفاداری در تاریخ اسلام به شمار میرود.
بازگشت با مشک آب
حضرت عباس (ع) مشک را پر از آب کرد و به سمت خیمهها بازگشت. در مسیر، دشمنان از هر طرف به او حمله کردند. او با شجاعت میجنگید و در عین حال از مشک آب محافظت میکرد.
در این هنگام اشعاری حماسی میخواند و بر وفاداری خود نسبت به امام حسین (ع) و خاندان پیامبر تأکید میکرد. هدف او تنها رساندن آب به کودکان تشنه بود و هیچ چیز نمیتوانست او را از این مأموریت بازدارد.
قطع شدن دستان حضرت عباس (ع)
در مسیر بازگشت، زید بن ورقاء و حکیم بن طفیل برای حضرت عباس (ع) کمین کردند. ضربهای سنگین بر دست راست ایشان وارد شد و دست مبارکش قطع گردید.
حضرت شمشیر را به دست چپ گرفت و به نبرد ادامه داد و اعلام کرد که هرگز از دین خدا و حمایت از امام خویش دست نخواهد کشید.
اندکی بعد دشمنان دست چپ ایشان را نیز قطع کردند. با وجود این جراحت سنگین، حضرت عباس (ع) همچنان مشک آب را حفظ میکرد و به حرکت ادامه میداد.
شهادت حضرت عباس (ع)
سرانجام تیری به مشک آب اصابت کرد و آب آن بر زمین ریخت. تیر دیگری به سینه حضرت نشست و سپس ضربهای سنگین بر سر مبارکش وارد شد.
حضرت عباس (ع) از اسب بر زمین افتاد و با صدایی جانسوز برادرش را صدا زد:
«ای برادر! مرا دریاب.»
امام حسین (ع) با شتاب خود را به بالین برادر رساند. هنگامی که پیکر عباس (ع) را دید، مشاهده کرد که هر دو دستش قطع شده، بدنش غرق در زخم است و توان حرکت ندارد.
امام حسین (ع) کنار پیکر برادر نشست و با چشمانی اشکبار فرمود:
«اکنون کمرم شکست و راه چاره بر من بسته شد و دشمنانم شادمان شدند.»
این جمله نشاندهنده جایگاه ویژه حضرت عباس (ع) در نزد امام حسین (ع) و نقش مهم او در حفظ نهضت عاشورا است.
تأثیر شهادت حضرت عباس (ع)
شهادت حضرت عباس (ع) ضربهای سنگین بر کاروان حسینی وارد کرد. او آخرین رزمنده برجسته و پرچمدار سپاه امام حسین (ع) بود. پس از شهادت ایشان، امام حسین (ع) با اندوهی عمیق به میدان بازگشت و با شجاعت به مقابله با دشمن ادامه داد.
حضرت هنگام حمله به سپاه دشمن فریاد میزد:
«شما برادر مرا کشتید؛ شما بازوی مرا شکستید.»
این سخنان نشان میداد که عباس (ع) تنها یک برادر نبود، بلکه تکیهگاه اصلی امام حسین (ع) در روز عاشورا به شمار میرفت.
حضرت عباس بن علی (ع) نماد وفاداری، ایثار، شجاعت و اطاعت از امام زمان خویش است. او در سختترین شرایط، تشنگی خود را فراموش کرد تا آب را به کودکان و خاندان امام حسین (ع) برساند. مقاومت او در برابر سپاه دشمن، فداکاری در راه دین و شهادت مظلومانهاش، نام او را برای همیشه در تاریخ اسلام جاودانه ساخت.
امام صادق (ع) درباره ایشان فرمودند که عباس بن علی دارای بصیرتی نافذ و ایمانی استوار بود، در کنار امام حسین (ع) جهاد کرد و سرانجام با سربلندی به مقام شهادت رسید. از همین رو، حضرت عباس (ع) تا امروز الگوی وفاداری و فداکاری برای مسلمانان و آزادگان جهان شناخته میشود.