ریل ترکیه بدون ایران به قفقاز برگشت

پایگاه خبری پیام قزوین پرس به نقل از خبرگزاری فارس: پس از ۳۳ سال، خط ریلی تاریخی گیومری-قارص که ارمنستان را به ترکیه متصل می‌کند، در آستانه احیاست. ترکیه عملیات بازسازی بخش ریلی «آکیاکا–گیومری» در خاک خود را آغاز کرده و ارمنستان نیز مقدمات بازسازی بخش «گیومری–آخوریک» را شروع کرده است .

پیشینه تاریخی قطع ارتباط زمینی دو کشور

پس از فروپاشی شوروی، ارمنستان و آذربایجان بر سر منطقه قره‌باغ دچار اختلاف شدند. در سال ۱۹۹۳، نیروهای ارمنی کنترل منطقه کلبجر در خاک آذربایجان را به دست گرفتند و ترکیه که در این درگیری‌ها از باکو حمایت می‌کرد، مرزهای خود را با ارمنستان به طور کامل بست. 

در نتیجه، ارتباطات مستقیم جاده‌ای و ریلی میان دو کشور که تا ژوئیه ۱۹۹۳ از طریق خط ریلی گیومری-قارص برقرار بود، به کلی قطع شد.

اکنون پس از کنترل کامل قره‌باغ توسط آذربایجان در سال ۲۰۲۳، دو کشور به دنبال احیای این اتصال ریلی از طریق مسیر گیومری-آخوریک-آکیاکا-قارص هستند.

توافق برای آغاز عملیات اجرایی

مذاکرات برای احیای این خط ریلی از سپتامبر ۲۰۲۵ آغاز شد، زمانی که سردار کیلیچ، نماینده ویژه ترکیه در روند عادی‌سازی روابط، به ارمنستان سفر کرد. در ۲۸ آوریل ۲۰۲۶ (حدود ۳ ماه پیش)، نشست گروه کاری مشترک ارمنستان و ترکیه در شهر قارص برگزار شد و طرفین بر اهمیت راه‌اندازی هرچه سریع‌تر این خط تأکید کردند.

ارگودر توپتاش، شهردار آکیاکا، در گفت‌وگو با خبرگزاری آرمنپرس از آغاز عملیات بازسازی زیرساخت‌های ریلی در بخش آکیاکا-گیومری خبر داد و گفت: این پروژه طی ۲ تا ۳ ماه آینده به پایان خواهد رسید. همچنین مناقصه ساخت جاده آکیاکا به گیومری نیز اعلام شده است.

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، نیز دو ماه پیش اعلام کرده بود که ارزیابی‌های فنی برای راه‌اندازی مجدد این خط در حال انجام است. وی همچنین از آغاز بازسازی خط آهن گیومری–آخوریک–آکیاکا و گره ریلی یراسخ در آینده نزدیک خبر داده.

اهمیت راهبردی احیای این خط ریلی

سفارت ایالات متحده در ارمنستان از این اقدام استقبال کرده و آن را «پیشرفتی تاریخی در مسیر ساختن قفقاز جنوبیِ صلح‌آمیز و شکوفا» توصیف کرده است. وزیر حمل‌ونقل ترکیه نیز از گسترش تدریجی همکاری‌ها با ارمنستان در حوزه ریلی و جاده‌ای خبر داده است.

گفتنی است که از یک سال پیش، سران دو کشور ارمنستان و آذربایجان با واسطه‌گری ترامپ، کریدور زنگزور را با نام کریدور TRIPP در قفقاز جنوبی برای نفوذ اقتصادی در این منطقه و مسیر جدید شرق-غرب بدون حضور ایران و روسیه، آغاز کرده‌اند.

توپتاش، شهردار آکیاکا، بر منافع اقتصادی این پروژه برای هر دو کشور تأکید کرده و گفته است: «با بازگشایی مرز، ترکیه به مسیر دیگری برای دسترسی به قفقاز دست می‌یابد و ارمنستان نیز از طریق ترکیه به اروپا و غرب آسیا متصل خواهد شد».

گفتنی است فاصله ریلی از قارص تا آکیاکا حدود ۵۷ کیلومتر است که با قطار حدود ۵۰ دقیقه طول می‌کشد. از ایستگاه آکیاکا تا گیومری نیز تنها ۱۸ تا ۲۰ کیلومتر فاصله ریلی وجود دارد که در صورت بازگشایی مرز، طی آن ۳۰ تا ۴۰ دقیقه زمان خواهد برد.

با تکمیل بازسازی‌ها، این مسیر ریلی کهنه، بار دیگر به عنوان یک کریدور حمل‌ونقلی دیگر در اختیار ترکیه برای دسترسی به قفقاز و کریدور میانی قرار خواهد گرفت.

به گفته وزارت زیربنایی ارمنستان، این خط ریلی نیاز به بازسازی دارد و بر اساس ارزیابی اولیه که با حمایت USAID در چارچوب پروژه چهارراه صلح انجام شده است، کل هزینه راه اندازی این خط آهن ۳۲.۴ میلیون دلار آمریکا خواهد بود.